آیا ضد آفتاب باعث جوش صورت می‌شود؟

اگر بعد از چند روز استفاده از ضد آفتاب متوجه جوش‌های ریز، جوش زیرپوستی یا افزایش آکنه شده‌اید، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده که آیا خود ضد آفتاب عامل ایجاد جوش است یا مشکل از پوست و نحوه استفاده از آن است. این یکی از رایج‌ترین دغدغه‌های افرادی است که پوست چرب یا مستعد آکنه دارند و باعث می‌شود بعضی‌ها به‌طور کامل استفاده از ضد آفتاب را کنار بگذارند؛ تصمیمی که در بلندمدت آسیب بیشتری نسبت به چند جوش موقتی به پوست وارد می‌کند.

واقعیت این است که همه ضد آفتاب‌ها رفتار یکسانی روی پوست ندارند. فرمولاسیون محصول، نوع پوست، میزان ترشح چربی، روتین مراقبت از پوست و حتی نحوه پاک‌کردن ضد آفتاب در پایان روز، تعیین می‌کنند که پوستتان شفاف بماند یا دچار جوش شود. اگر همین الان وسط این تردید هستید که ضد آفتاب را کنار بگذارید یا نه، پیشنهاد می‌کنم قبل از هر تصمیمی این مقاله را تا انتها بخوانید.

چرا بعضی افراد بعد از استفاده از ضد آفتاب جوش می‌زنند؟

در اغلب موارد، ضد آفتاب علت مستقیم آکنه نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از عوامل باعث می‌شود فرد تصور کند مشکل از ضد آفتاب است. انتخاب محصول نامناسب یا استفاده نادرست، مهم‌ترین عامل بروز این مشکل است.

۱. استفاده از ضد آفتاب نامناسب برای نوع پوست

این شایع‌ترین علت است. پوست چرب، مختلط و مستعد آکنه به فرمولاسیون سبک نیاز دارد. اگر فردی با پوست چرب از یک ضد آفتاب غلیظ مخصوص پوست خشک استفاده کند، احتمال بسته‌شدن منافذ افزایش پیدا می‌کند. در این زمینه می‌توانید، گزینه های ضد آفتاب پوست چرب را بررسی نمایید.

در مقابل، پوست خشک معمولاً به ترکیبات نرم‌کننده بیشتری نیاز دارد و استفاده از ضد آفتاب‌های بسیار مات‌کننده ممکن است باعث تحریک، خشکی و حتی افزایش ترشح چربی جبرانی شود.

۲. بسته‌شدن منافذ پوست (Comedogenicity)

بعضی ترکیبات چرب یا مومی می‌توانند در برخی افراد منافذ پوست را ببندند. وقتی چربی طبیعی پوست، سلول‌های مرده و آلودگی داخل منافذ گیر بیفتند، محیط مناسبی برای رشد باکتری‌های مولد آکنه ایجاد می‌شود. به همین دلیل روی بسیاری از ضد آفتاب‌های مناسب پوست چرب این عبارت‌ها دیده می‌شود:

• Non-Comedogenic
• Oil Free
• Won’t Clog Pores
• Lightweight Formula

وجود این عبارت‌ها تضمین صددرصدی نیست، اما احتمال ایجاد جوش را تا حد زیادی کاهش می‌دهد.

۳. پاک‌نکردن ضد آفتاب در پایان روز

یکی از رایج‌ترین اشتباهات این است که شب فقط صورت را با آب می‌شویند. بسیاری از ضد آفتاب‌های امروزی در برابر آب و تعریق مقاوم‌اند و تنها با شوینده مناسب یا پاک‌کننده آرایشی به‌طور کامل از روی پوست حذف می‌شوند. اگر بقایای ضد آفتاب ساعت‌ها روی پوست بماند، همراه با چربی، آلودگی و سلول‌های مرده منافذ را مسدود می‌کند. به همین دلیل متخصصان پوست معمولاً پاکسازی دو مرحله‌ای (Double Cleansing) را توصیه می‌کنند. توصیه ما برای استفاده مناسب از ضد آفتاب مراجعه به راهنمای چامع هر چند ساعت یک بار باید ضد افتاب را تمدید کنیم؟ است.

۴. استفاده بیش از حد از محصولات مراقبتی

گاهی مشکل اصلاً از ضد آفتاب نیست. فرض کنید صبح به‌ترتیب این محصولات را استفاده کنید: سرم ویتامین C، مرطوب‌کننده غلیظ، پرایمر، ضد آفتاب، کرم‌پودر و پنکک. این حجم از لایه‌های مختلف روی پوست، مخصوصاً روی پوست چرب، احتمال انسداد منافذ را بیشتر می‌کند. راهنمای بیشتر را در ترتیب ضد آفتاب در روتین پوستی مطالعه کنید.

آیا ضد آفتاب فیزیکی کمتر باعث جوش می‌شود یا شیمیایی؟

یکی از رایج‌ترین باورها این است که ضد آفتاب‌های مینرال یا فیزیکی همیشه برای پوست مستعد جوش بهتر هستند. واقعیت کمی پیچیده‌تر است.

امروزه بسیاری از ضد آفتاب‌های شیمیایی نسل جدید بافتی سبک‌تر از نمونه‌های مینرال دارند و برای پوست‌های مستعد آکنه انتخاب بهتری محسوب می‌شوند. بهتر است به‌جای تمرکز روی «فیزیکی یا شیمیایی بودن»، به فرمول نهایی محصول توجه کنید.

چه ترکیباتی در ضد آفتاب ممکن است احتمال ایجاد جوش را بیشتر کنند؟

هیچ ترکیبی برای همه افراد باعث ایجاد آکنه یا جوش نمی شود؛ واکنش پوست کاملاً به ویژگی های فردی بستگی دارد. اما بر اساس مطالعات قدیمی حساسیت پوستی (تست روی گوش خرگوش)، برخی ترکیبات در پوست‌های چرب با احتمال بیشتری منافذ را می‌بندند:

• Isopropyl Myristate
• Isopropyl Palmitate
• Lanolin (در برخی افراد)
• Coconut Oil
• Cocoa Butter
• فرمولاسیون‌های بسیار سنگین بر پایه روغن

اگر پوست مستعد آکنه دارید، هنگام خرید علاوه بر SPF و میزان محافظت، لیست ترکیبات محصول را هم بررسی کنید. برای بررسی و خرید محصولات ضد آفتاب مناسب برای پوست آکنه‌ای به ضد آفتاب پوست آکنه‌ای مراجعه شود.

چه ویژگی‌هایی یک ضد آفتاب مناسب پوست مستعد جوش دارد؟

• فاقد چربی (Oil Free)
• غیرکومدون‌زا (Non-Comedogenic)
• بافت ژل، فلوئید یا واتر بیس
• بدون احساس سنگینی روی پوست
• دارای SPF حداقل ۳۰
• محافظت Broad Spectrum در برابر UVA و UVB
• فاقد عطرهای سنگین در پوست‌های حساس

نکته‌ای که خیلی‌ها نادیده می‌گیرند: حتی بهترین ضد آفتاب دنیا هم اگر برای نوع پوست شما طراحی نشده باشد، نتیجه دلخواه را نمی‌دهد.

از نظر پزشکان بهترین ضد آفتاب باید با توجه به نیاز پوستی، شرایط محیطی و نحوه استفاده مناسب از ضد آفتاب است. از این رو ما با بهره مندی از نظر متخصصین، بهترین ضد آفتاب برای هر نوع پوست را گردآوری نموده و در دسترس قرار داده‌ایم.

آیا هر جوشی که بعد از ضد آفتاب ایجاد می‌شود، واقعاً به‌خاطر ضد آفتاب است؟

پاسخ منفی است. اشتباه رایج این است که هر زمان بعد از استفاده از یک ضد آفتاب جدید جوشی روی پوست ظاهر می‌شود، همان محصول مقصر شناخته می‌شود؛ در حالی که تغییرات هورمونی، استرس، تغذیه، روتین پوستی و حتی آب‌وهوا می‌توانند هم‌زمان با شروع مصرف یک محصول جدید در ایجاد آکنه نقش داشته باشند.

مثلاً اگر در تابستان از یک ضد آفتاب جدید استفاده کرده‌اید، افزایش دمای هوا، تعریق بیشتر و ترشح چربی پوست هم می‌تواند در ایجاد جوش نقش داشته باشد. پیش از کنار گذاشتن محصول، چند روز نحوه استفاده و روتین پوستی خود را بررسی کنید.

چگونه تشخیص دهیم مشکل از ضد آفتاب است؟

اگر بیشتر موارد زیر برایتان اتفاق افتاده، احتمال دارد ضد آفتاب انتخاب مناسبی برای پوستتان نباشد:

• جوش‌ها فقط بعد از شروع مصرف همان محصول ایجاد شده‌اند.
• بیشتر جوش‌ها در نواحی استفاده از ضد آفتاب ظاهر می‌شوند.
• بعد از قطع مصرف، تعداد جوش‌ها به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند.
• با استفاده از ضد آفتاب دیگری، مشکل تکرار نمی‌شود.
• جوش‌ها بیشتر به‌شکل کومدون‌های بسته یا زیرپوستی هستند.

در مقابل، اگر همیشه مستعد آکنه هستید یا جوش‌ها در قسمت‌هایی ظاهر می‌شوند که ضد آفتاب استفاده نکرده‌اید، احتمالاً علت اصلی چیز دیگری‌ست.

چرا پوست‌های چرب بیشتر بعد از ضد آفتاب جوش می‌زنند؟

پوست چرب به‌طور طبیعی سبوم بیشتری تولید می‌کند. اگر این چربی با سلول‌های مرده، آلودگی محیط و یک ضد آفتاب سنگین ترکیب شود، احتمال بسته‌شدن منافذ بیشتر می‌شود.

افرادی که پوست چرب دارند معمولاً از این بافت‌ها نتیجه بهتری می‌گیرند:

• فلوئید (Fluid)
• ژل (Gel)
• ژل کرم (Gel Cream)
• واتر بیس (Water Based)
• امولسیون سبک (Light Emulsion)

در مقابل، ضد آفتاب‌های بسیار کرمی، بالم‌مانند یا حاوی روغن‌های سنگین معمولاً انتخاب مناسبی برای پوست‌های مستعد آکنه نیستند؛ مگر اینکه پزشک برای شرایط خاص توصیه کرده باشد.

ترکیباتی که به کاهش جوش در ضد آفتاب کمک می‌کنند

جالب است بدانید بعضی ضد آفتاب‌ها علاوه بر محافظت در برابر UVA و UVB، حاوی ترکیباتی هستند که به کنترل چربی، کاهش التهاب و جلوگیری از آکنه هم کمک می‌کنند. اطلاعات بیشتر در زمینه UVA و UVB در: تفاوت UVA و UVB

نیاسینامید (Niacinamide)

یکی از بهترین ترکیبات برای پوست چرب و مستعد آکنه است و می‌تواند به کاهش التهاب، کنترل ترشح سبوم، بهبود ظاهر منافذ و تقویت سد دفاعی پوست کمک کند. اگر بعد از ضد آفتاب پوستتان معمولاً براق می‌شود، محصولات حاوی نیاسینامید انتخاب خوبی هستند.

زینک PCA

این ترکیب علاوه بر کنترل چربی پوست، خاصیت ضد باکتری ملایمی دارد و در بسیاری از محصولات مخصوص پوست چرب استفاده می‌شود.

سیلیکا (Silica)

سیلیکا چربی اضافی پوست را جذب می‌کند و باعث می‌شود پوست ساعت‌های بیشتری مات بماند؛ به همین دلیل در بسیاری از ضد آفتاب‌های مات‌کننده استفاده می‌شود.

سنتلا آسیاتیکا (Centella Asiatica)

اگر پوستتان علاوه بر آکنه، حساس و ملتهب هم هست، عصاره سنتلا می‌تواند به کاهش قرمزی و آرام‌شدن پوست کمک کند.

آلانتوئین و پانتنول

این دو ترکیب بیشتر برای ترمیم سد دفاعی پوست و کاهش تحریک استفاده می‌شوند؛ برای افرادی که هم‌زمان رتینول یا اسیدهای لایه‌بردار مصرف می‌کنند، بسیار مفیدند.

بهترین ضد آفتاب برای پوست مستعد جوش چه ویژگی‌هایی دارد؟

اگر بخواهیم ویژگی‌های یک ضد آفتاب ایده‌آل برای پوست آکنه‌ای را خلاصه کنیم:

مطالعه بیشتر در زمینه تفاوت SPF 30 و SPF 50 در: SPF 30 بهتر است یا SPF 50؟

معرفی چند ضد آفتاب شناخته‌شده برای پوست مستعد آکنه

هیچ محصولی برای همه بهترین نیست؛ اما محصولات زیر به دلیل فرمولاسیون سبک و غیرکومدون‌زا معمولاً انتخاب مطمئنی برای پوست چرب و مستعد جوش محسوب می‌شوند. پیش از خرید، ترکیبات را با پوست خودتان بسنجید.

اگر پوست بسیار مستعد آکنه دارید، پیشنهاد می‌شود ابتدا محصول را روی بخش کوچکی از صورت یا کنار فک چند روز امتحان کنید تا سازگاری آن را بدون درگیر کردن کل صورت بسنجید.

گران‌ترین ضد آفتاب همیشه بهترین انتخاب نیست. گاهی یک محصول اقتصادی با فرمول سبک، عملکرد بهتری نسبت به یک برند لوکس دارد؛ آنچه اهمیت دارد سازگاری فرمول با نیاز پوست شماست، نه صرفاً برند یا قیمت.

آیا باید بعد از جوش زدن، استفاده از ضد آفتاب را متوقف کنیم؟

در بیشتر موارد نه. اگر ضد آفتاب فعلی با پوستتان سازگار نیست، بهتر است آن را با یک محصول سبک‌تر و غیرکومدون‌زا جایگزین کنید، نه اینکه استفاده از ضد آفتاب را کاملاً کنار بگذارید. قرار گرفتن بدون محافظت در برابر نور خورشید، علاوه بر افزایش خطر لک و پیری زودرس، جای جوش‌ها را هم تیره‌تر و ماندگارتر می‌کند. برای بررسی و خرید محصولات ضد لک به ضد آفتاب ضد لک مراجعه شود.

۱۰ اشتباه رایج که باعث می‌شود فکر کنید ضد آفتاب عامل جوش است

در بسیاری از موارد، مشکل از خود ضد آفتاب نیست؛ نحوه استفاده یا سایر بخش‌های روتین پوستی باعث ایجاد آکنه می‌شود. اگر با وجود انتخاب یک ضد آفتاب مناسب همچنان جوش می‌زنید، این موارد را بررسی کنید.

1. ضد آفتاب را شب از روی پوست پاک نمی‌کنید.حتی سبک‌ترین ضد آفتاب‌ها باید در پایان روز با شوینده مناسب پاک شوند.
2. بیش از حد از محصولات مختلف استفاده می‌کنید.چند سرم، مرطوب‌کننده سنگین، پرایمر، کرم‌پودر و ضد آفتاب هم‌زمان می‌تواند پوست را دچار ازدحام محصول کند.
3. ضد آفتاب را روی پوست کاملاً چرب استفاده می‌کنید.اگر پوستتان قبل از استفاده خیلی چرب یا عرق‌کرده است، اول صورت را تمیز یا خشک کنید.
4. محصول مناسب نوع پوستتان نیست.ضد آفتاب مناسب پوست خشک لزوماً برای پوست چرب مناسب نیست و برعکس.
5. تاریخ انقضای محصول گذشته است.ترکیبات ضد آفتاب پس از پایان عمر مفید ممکن است پایداری خود را از دست بدهند.
6. اپلیکاتور یا اسفنج آلوده است.اگر ضد آفتاب رنگی را با اسفنج استفاده می‌کنید، ابزار آلوده می‌تواند باکتری به پوست منتقل کند.
7. روبالشی و حوله را دیر عوض می‌کنید.گاهی منشأ اصلی جوش اصلاً محصولات مراقبتی نیست؛ باکتری و چربی جمع‌شده روی پارچه‌هاست.
8. صورت را بیش از حد می‌شویید.شست‌وشوی مکرر به سد دفاعی پوست آسیب می‌زند و ترشح چربی جبرانی را افزایش می‌دهد.
9. محصول جدید را هم‌زمان با چند محصول دیگر شروع کرده‌اید.در این حالت تشخیص اینکه کدام محصول باعث واکنش شده تقریباً غیرممکن است.
10. به پوست فرصت سازگاری نمی‌دهید.گاهی پوست در روزهای اول تغییر روتین واکنش خفیفی نشان می‌دهد؛ اگر واکنش شدید نیست، چند روز صبر کنید.

روتین صحیح استفاده از ضد آفتاب برای جلوگیری از جوش

اگر پوست مستعد آکنه دارید، رعایت ترتیب صحیح محصولات به‌اندازه انتخاب ضد آفتاب اهمیت دارد.

1. شست‌وشوی صورت با شوینده ملایم.
2. استفاده از سرم درمانی در صورت نیاز (مانند نیاسینامید).
3. استفاده از مرطوب‌کننده سبک در صورت نیاز.
4. استفاده از ضد آفتاب حدود ۱۵ دقیقه قبل از خروج از منزل.
5. تمدید ضد آفتاب هر دو تا سه ساعت در فضای باز.
6. پاک‌کردن کامل ضد آفتاب در پایان روز با شوینده مناسب.

اگر آرایش می‌کنید، ضد آفتاب باید قبل از کرم‌پودر استفاده شود. برای تمدید روی آرایش می‌توانید از ضد آفتاب‌های استیکی، اسپری ضد آفتاب یا کوشن‌دار SPF استفاده کنید؛ البته این‌ها جایگزین لایه اصلی ضد آفتاب نیستند.

چه زمانی باید برای جوش‌های بعد از ضد آفتاب به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر پس از قطع مصرف یک ضد آفتاب جوش‌ها ادامه پیدا کردند یا التهاب شدید، درد، خارش، تورم یا ضایعات گسترده ایجاد شد، بهتر است متخصص پوست شما را معاینه کند؛ گاهی مشکل آکنه نیست و ممکن است با درماتیت تماسی یا حساسیت پوستی اشتباه گرفته شود. همچنین اگر تحت درمان با ایزوترتینوئین (راکوتان)، رتینوئیدهای موضعی یا لایه‌بردارهای شیمیایی هستید، انتخاب ضد آفتاب مناسب اهمیت بیشتری دارد و بهتر است با نظر پزشک انجام شود.

اگر از رتینول، آداپالن یا ایزوترتینوئین استفاده می‌کنید

داروهایی مانند رتینول، ترتینوئین، آداپالن و ایزوترتینوئین (راکوتان) سرعت نوسازی سلول‌های پوست را افزایش می‌دهند و پوست را نسبت به نور خورشید حساس‌تر می‌کنند. حذف ضد آفتاب در این شرایط می‌تواند قرمزی، التهاب، خشکی شدید و لک‌های ماندگار ایجاد کند.

اگر تحت درمان آکنه هستید، ضد آفتابی با این ویژگی‌ها انتخاب کنید:

• SPF 50
• PA++++
• بدون عطر
• بدون الکل تحریک‌کننده
• دارای ترکیبات ترمیم‌کننده مانند پانتنول یا سنتلا آسیاتیکا
• بافت سبک و غیرکومدون‌زا

در این شرایط، مرطوب‌کننده مناسب کنار ضد آفتاب هم اهمیت زیادی دارد؛ چون پوست در اثر درمان‌های ضد آکنه معمولاً خشک‌تر و حساس‌تر می‌شود. برای بررسی گزینه‎‌های بیشتر و خرید به ضد آفتاب پوست حساس مراجعه کنید.

چرا بعد از استفاده از ضد آفتاب جوش زدم؟ (راهنمای تشخیص علت)

جدول زیر کمک می‌کند علت احتمالی جوش بعد از یک ضد آفتاب جدید را سریع‌تر تشخیص دهید.

باور یا واقعیت؟ تصورات اشتباه درباره ضد آفتاب و جوش

عوارض ضد آفتاب یا باورهای غلط در مورد استفاده از ضد آفتاب را در راهنمای جامع مربوط به، عوارض ضد آفتاب مطالعه کنید.

اصطلاحاتی که هنگام انتخاب ضد آفتاب باید بشناسید

Non-Comedogenic یعنی چه؟

غیرکومدون‌زا (Non-Comedogenic) عبارت است از ویژگی محصولی که به‌گونه‌ای طراحی شده که احتمال مسدود کردن منافذ پوست و ایجاد کومدون (جوش سرسیاه و سرسفید) را کاهش دهد. البته این عبارت تضمین نمی‌کند هیچ فردی دچار جوش نشود، اما برای پوست‌های مستعد آکنه انتخاب مطمئن‌تری است.

Broad Spectrum چیست؟

محافظت طیف‌گسترده (Broad Spectrum) عبارت است از توانایی ضد آفتاب در محافظت هم‌زمان از پوست در برابر اشعه UVA و UVB. اشعه UVA بیشتر مسئول پیری زودرس و ایجاد لک است؛ UVB عامل اصلی آفتاب‌سوختگی است.

سد دفاعی پوست (Skin Barrier) چیست؟

سد دفاعی پوست عبارت است از لایه‌ای طبیعی از چربی‌ها و سلول‌های پوستی که از خروج رطوبت و ورود عوامل آسیب‌رسان جلوگیری می‌کند. استفاده بیش از حد از شوینده‌ها یا لایه‌بردارها این سد را تضعیف می‌کند و التهاب و جوش را افزایش می‌دهد.

سبوم (Sebum) چیست؟

سبوم عبارت است از چربی طبیعی پوست که توسط غدد سباسه تولید می‌شود. مقدار مناسب آن برای سلامت پوست ضروری است، اما تولید بیش از حد آن همراه با سلول‌های مرده می‌تواند منافذ را ببندد.

Cutibacterium acnes چیست؟

این باکتری به‌طور طبیعی روی پوست زندگی می‌کند؛ اما وقتی منافذ بسته شوند و اکسیژن کاهش پیدا کند، شرایط برای رشد بیش‌از‌حد آن فراهم می‌شود و التهاب و آکنه ایجاد می‌شود.

PA Rating چیست؟

علامت PA میزان محافظت ضد آفتاب در برابر UVA را نشان می‌دهد؛ هرچه علامت «+» بیشتر باشد، محافظت بیشتر است. برای مقایسه، عدد SPF محافظت در برابر UVB را نشان می‌دهد — طبق راهنمای آکادمی پوست آمریکا (AAD) هیچ ضد آفتابی صددرصد اشعه UVB را فیلتر نمی‌کند، به همین دلیل استفاده از سایه و پوشش مناسب هم در کنار ضد آفتاب توصیه می‌شود.

جمع‌بندی

این باور که «ضد آفتاب باعث جوش می‌شود» همیشه درست نیست. آنچه بیشتر باعث جوش می‌شود، انتخاب محصول نامناسب، استفاده نادرست، پاک‌نکردن کامل ضد آفتاب یا ناسازگاری فرمول با نوع پوست است.

اگر پوست چرب یا مستعد آکنه دارید، دنبال ضد آفتاب‌هایی باشید که بافت سبک، فرمول غیرکومدون‌زا، SPF مناسب و محافظت کامل در برابر UVA و UVB داشته باشند. رعایت یک روتین مراقبتی ساده و منظم هم نقش مهمی در کاهش احتمال جوش دارد.

اگر هنوز در انتخاب ضد آفتاب مناسب پوستتان مطمئن نیستید، می‌توانید محصولات مخصوص پوست چرب، ضد آفتاب پوست مختلط و یا مستعد آکنه را در فروشگاه روتین بررسی کنید.

بازبینی علمی

این مطلب توسط دکتر سعیده مقصودلو، دکترای حرفه‌ای داروسازی (شماره نظام پزشکی: د-۲۱۴۷۶) بررسی و از نظر صحت علمی تأیید شده است.

آخرین بازبینی: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵مشاهده پروفایل دکتر سعیده مقصودلو